Q1. निम्नलिखित में से किन्हीं पाँच (05) की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए
- (क)) अधीतिबोधाचरणप्रचारणैर्दशाश्चतस्रः प्रणयन्नुपाधिभिः । चतुर्दशत्वं कृतवान्कुतः स्वयं न वेद्मि विद्यासु चतुर्दशस्वयम्।। (400 words)
- (ख)) अथ गीतावसाने मूकीभूतवीणा प्रशान्तमधुकररुतवे कुमुदिनी सा कन्यका समुत्थाय प्रदक्षिणीकृत्य कृ तहरप्रणामा परिवृत्य स्वभावधवलया तपःप्रभावप्रगल्धया दृष्टया समाश्वासयन्तीव, पुण्यैरिव स्पृशन्ती तीर्थ जलैरिव प्रक्षालयन्ती, तपोभिरिव पावयन्ती, शुद्धिमिव कुर्वाणा, वरदानम् इवोपपादयन्ती पवित्रतामिव नयन्ती, चन्द्रापीडमाबभाषे – स्वागतमतिथये, कथमिमा भूमिमनुप्रातो महाभागः, तदुत्तिष्ठ, आगम्यताम्, अनुभूयतामतिथिसत्कारः इति । एवमुक्तस्तु तया सम्भाषण –मात्रेणैवानुगृहीतमात्मानं मन्यमान उत्थाय भक्तया कृतप्रणामो भगवति ! यथाज्ञापयसि इत्यभिधाय दर्शितविनयः शिष्य इव ता व्रजन्तीमनुवव्राज । (400 words)
- (ग)) वितरति गुरुः प्राज्ञे विद्यां यथैव तथा जडे न तु खलु तयोर्ज्ञाने शक्ति करोत्यपहन्ति वा । भवति हि पुनर्भूयान् भेदः फलं प्रति तद्यथा प्रभवति शुचिर्बिम्बग्राहे मणिर्न मृदादयः ।। (400 words)
- (घ)) ये कुन्दद्युतयः समस्तभुवनैः कर्णावतंसीकृता यैः सर्वत्र शलाकयेव लिखितैर्दिग्भित्तयश्चित्रिताः । यैर्वक्तुं हृदि कल्पितैरपि वयं हर्षेण रोमाञ्चिता स्तेषां पार्थिवपुंगवः स महतामेको गुणानां निधिः ।। (400 words)
- (ड)) त्रिदिवसमृद्धिस्पर्द्धया भान्ति यस्यां सुरसदनशिखाग्रेष्वाग्रहग्रन्थिनद्धा। नभसि पवनवेल्लत्पल्लवैरुल्लसद्भिः परममिह वहन्त्यो वैभव ं वैजयन्त्यः ।। (400 words)
- (च)) प्रयातुमस्माकमियंकियत्पदं धरातदम्भोधिरपिस्थलायताम्। इतीववाहैनिजवेगदर्पितैः पयोधिरोधक्षममुद्धतरं जः ।। (400 words)
- ससन्दर्भ व्याख्या में सन्दर्भ, प्रसङ्ग, व्याख्या और विशेष चार मुख्य अंग होते हैं।
- श्लोक (क) ज्ञान की चार अवस्थाओं (अधीति, बोध, आचरण, प्रचार) और चतुर्दश विद्याओं के महत्व को दर्शाता है।
- गद्यांश (ख) बाणभट्ट की 'कादम्बरी' से है, जिसमें महाश्वेता द्वारा चन्द्रापीड के सत्कार का विस्तृत वर्णन है।
- श्लोक (ग) भर्तृहरि के 'नीतिशतक' से है, जो गुरु की निष्पक्षता और शिष्य की ग्रहणशीलता के महत्व पर बल देता है।
Answer: